|
YÜKSEK ÖĞRENİMDE TÜRK DÜNYASI ÖĞRENCİLERİNİN DURUMU: I (*)
Kusey YILDIRIM, Fatih KACIROĞLU, Ahmetcan POLAT, Server Muhtarov
GİRİŞ
Doğu blokunun çökmesi ve Türk Devlet ve topluluklarının bağımsızlıklarını kazanmaları veya muhtariyetlerini almalarından sonra, Ülkemiz eğitim ve yüksek öğretim açısından Türk Dünyasının ilgi odağı haline gelmiştir. Türk Coğrafyasına yönelik, insana yatırım olarak yorumlanabilecek çalışmalar ilk kez 1992-1993 öğretim yılında başlamış; -Özbekistan örneğinde olduğu gibi yaşanan bazı moral bozucu gelişmelere rağmen- günümüze kadar süregelmiştir.
Türkiye'de Öğrenim Gören Yabancı Uyruklu öğrencilere ilişkin 2922 sayılı Kanun ve 85/9380 sayılı yönetmeliğe göre 2001-2002 eğitim-öğretim yılı için Türk Dünyasına 1414 kontenjan ayrılmıştır. (Bu sayıya, Çin Halk Cumhuriyeti -Eğitim Bakanlığı'nın konuya sıcak bakmaması nedeniyle- dahil edilmemiştir.) Ancak, Ülkemize kendi imkanları ile gelen Doğu Türkistanlı öğrenciler bu ülkeye ayrılan kontenjana dahil edilmektedirler.
Ayrıca, Türkiye Diyanet Vakfı tarafından İlahiyat Fakültelerinde kullanılan yıllık 172 burs kontenjanı ile; İslam Kalkınma Bankası burslusu 282; Kültür Anlaşmaları, Kültürel Değişim Programları ve benzeri anlaşmalar çerçevesinde hükümetler emrine verilen yükseköğretim burslarından yararlanan 350 öğrenci bulunmaktadır. Son iki çalışma tüm ülkelerden gelen öğrencileri kapsamaktadır..
Öğrenciler, YÖK bünyesinde, bir yıl Türkiye Türkçesi eğitimi almaktadırlar. Bu bir yıllık dönem uyum dönemi olarak ta kabul edilebilir. Bu çalışmalar, Ankara Üniversitesi'ne bağlı TÖMER (8 ilde), Gazi, Abant İzzet Baysal Üniversiteleri, Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırma Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi DİLMER tarafından yürütülmektedir.
1992 yılından beri Türk Dünyasından gelen öğrenci sayısı (tam olarak bilinmemekle birlikte) 25.000'in üzerinde tahmin edilmektedir. Bunlardan 4092'si mezun olmuş; 10944'ünün çeşitli nedenlerle bursları kesilmiştir. Halen 10.000 civarında öğrenci eğitimine devam etmektedir. Bursu kesilmesinin en yaygın sebebi devamsızlıktır. Burs miktarının yetersizliği, öğrencilerin eğitimleri dışında işlerle ilgilenmelerine neden olmaktadır. Ayrıca, Türkiye Türkçesindeki yetersizlikleri, öğrenimlerine yeterli Türkçe öğrenmeden başlamaları, orta öğretimlerindeki eğitim-öğretimin farklılığı başarısızlık nedenleri arasındadır.
Bu çalışmada, Türk Dünyasından gelen ve Ondokuzmayıs Üniversitesi'nde (OMÜ) yüksek öğrenim gören öğrencilerin sorunları ve sonuçları araştırıldı.
GEREÇ ve YÖNTEM (**)
Türk Dünyası'nda Yüksek öğrenim için OMÜ'ne gelen 149 ve TÖMER'e gelen 45 (Moğolistan uyruklu) öğrenciden, (ulaşabildiğimiz) 139 tanesi ile anket çalışması yapıldı. Deneklere, sosyal-demografik ve araştırma konularını içeren 42 soru soruldu. Anket formlarında isimler yazılmadı. Bilgiler SPSS programına yüklenerek, cevapların sıklıkları araştırıldı. Daha sonra sosyal ve demografik verilerin alt grupları oluşturularak, araştırma konularının dağılımları incelendi. Yedinin altında öğrenciden oluşan alt gruplar istatistiki değerlendirmeye alınmadı.
BULGULAR
Bölüm I. Genel değerlendirme:
Öğrenciler 21 ülkeden gelmişlerdi. Tüm Türk Dünyası'nda dağılmış halde bulunan Ahıska Türkleri ise ayrı bir grup olarak değerlendirildi. Dağılımda, Moğolistan, Azerbaycan, Bulgaristan ilk sıralarda idi. (Tablo 1)
Tablo 1. Öğrencilerin ülkelere göre dağılımı
| Ülke | Sıklık | % |
| Afganistan | 7 | 5,03 |
| Ahıska | 14 | 10,07 |
| Arnavutluk | 1 | ,71 |
| Azerbaycan | 17 | 11,6 |
| Bosna | 5 | 3,59 |
| Bulgaristan | 14 | 10,07 |
| Çecenistan | 1 | ,71 |
| D.Türkistan | 5 | 3,59 |
| Gagauzya | 2 | 1,43 |
| Hakasya | 3 | 2,15 |
| Irak Türkmenleri | 2 | 1,43 |
| Karadağ | 1 | ,71 |
| Kazakistan | 2 | 1,43 |
| Kırgızistan | 4 | 2,87 |
| Kırım | 11 | 7.91 |
| Makedonya | 2 | 1,43 |
| Moğolistan | 28 | 20,14 |
| Sancak | 2 | 1,43 |
| Suriye (Bayırbucak Türkmenleri) | 1 | ,71 |
| Tacikistan | 2 | 1,43 |
| Tataristan | 2 | 1,43 |
| Türkmenistan | 10 | 7,19 |
| Cevapsız | 3 | 2,15 |
| Toplam | 139 | 100,0 |
Yaş : Öğrencilerimizin yarısından fazlası 17-21 yaş grubunda idi (% 59.71). Bir öğrenci ise 16 yaşında idi. % 14'ü ise 24 yaş ve daha yukarı bulundu. Kız/erkek oranı 24.46/75.53 bulundu.
Okul: Öğrencilerin, % 23.74'ü Mühendislik Fakültesi'nde, % 18.70'i Tıp Fakültesi'nde eğitim görmektedir. % 23.02'si TÖMER'de Türkçe kurslatrına devam etmektedir. Sınıflara dağılım homojendir. % 97.74'ü okulundan tümüyle veya kısmen memnundur.
% 56.82'si, 3-6 yıldır Türkiye'de bulunduklarını belirtmişlerdir. % 5.03'ü ise 7 yıl ve daha uzun süredir Türkiye'de bulunmaktadır.
Türkiye Lehçesini % 35.97'si kendi ülkelerinde, % 46.04'ü ülkemize geldikten sonra kursta öğrenmiştir. % 17.98'i ise kendi ülkeleri ve Türkiye'de kurslarda öğrenmiştir. Kursları, % 33.81'i kısmen, % 58.27'si tam olarak yeterli bulmaktadır.
Türkiye Lehçesinin sosyal hayat için yeterli düzeyde öğrenme süresi % 76.97'sinde 3-12 ay arasında değişmektedir. Dersleri takıp edebilecek düzey için, aynı süreyi verenlerin oranı % 70.49'dur.
Orta öğretimde öğrendikleri diller (lehçeler) arasında Rusça ve Türkiye Lehçesi % 54.67 ve % 41 ile ilk iki sıradadır.
Öğrencilerin 134'ü bekar, 4'ü evli, 1'i nişanlıdır.
Okulda devre kaybı: 21'i 1 yıl, 8'i 2 yıl, 2'si 4 yıl ve daha fazla devre kaybetmiştir.
Ailelerin aylık geliri: % 90.64'ünde 100 $ veya altında; % 8.63'ünde 100-200 $; % 0.71'inde ise 200-500 $ dır. Öğrencilerin % 75.53'ü ailesinden maddi destek almamaktadır. % 19.42'si ailelerinden 25-50 $ destek aldığını belirtmiştir. Ancak 6'sı 50$ dan fazla katkı almaktadır.
Öğrencilerden % 91.36'sı MEB'dan, % 87.05'i Türk Ocakları Samsun Şubesi'nden, % 56.29'u ise kişilerden-vakıflardan-derneklerden veya ismini açıklamadıkları finansörlerden burs almaktadır. Sadece 2'si bir işte çalışmaktadır.
Aylık gelirleri: % 95.68'inin 50-100 milyon TL; % 4.31'inin 100-200 milyon TL'dir
% 23.74'ü aldıkları bursları "idare eder" veya "katkı sağlıyor" şeklinde bildirirken; % 74.10'u yetersiz bulmaktadır.
Öğrencilerin % 58.27'si resmi yurtlarda; % 34.53'ü evlerde; kalanlar misafirhane ve vakıf yurtlarında kalmaktadır. % 94.23'ü kaldıkları yeri "çok memnun", " oldukça memnun" veya "idare eder" (% 66.90) bulmaktadır.
Öğrencilerin % 87.04'ü yılda bir veya iki kez ülkelerine gitmektedir. % 12.94'ü ise ülkesine hiç gitmemektedir. Yurt özlemi % 87.75'inde az veya çok başarılarını etkilemektedir.
Öğrencilerin % 72.64'ü kısmen veya yeterli düzeyde Türkiye hakkında bilgilendirilmişlerdir. Ülkemize gelmeden önceki ilk kanaatleri genelde olumludur (%80.57).
"Türkiye'de olmaktan mutlumusunuz?" sorusuna: % 942.24'ü "evet" veya "kısmen" cevabını vermişlerdir.
% 79.12'si ülkemizden olumlu etkilenmiştir. (Tablo 2)
Tablo 2. Türkiye'den nasıl etkilendiniz? (***)
| | Sıklık | % |
| Türkiye beni sosyal ve kültürel yönden geliştirdi | 56 | 40.28 |
| Türkiye'yi çok seviyorum | 54 | 38.84 |
| Türkiye'de sosyal ve kültürel yönden pasifleştim | 29 | 20.86 |
| Kendimi yalnız hissediyorum | 3 | 2.15 |
| Keşke Türkiye'ye hiç gelmeseydim | 2 | 1.43 |
| Cevapsız | 1 | 0.71 |
% 86.20'si Samsun'da bulunmaktan memnundur. Hangi ilde bulunmayı isterdiniz sorusuna verilen cevaplarda İstanbul, Ankara ve İzmir ilk sıralardadır.
Okul başarısını olumsuz etkileyen faktörler arasında: ekonomik ve dil de yetersizlik ilk sıralardadır. (Tablo3 )
Tablo 3. Okulda başarınızı olumsuz etkileyen faktörler nelerdir? (****)
| Faktörler | Sıklık | % |
| Ekonomik yetersizlik | 97 | 69.78 |
| Dilde yetersizlik | 37 | 26.61 |
| Sıla özlemi | 31 | 22.30 |
| Kurum yöneticileri ve öğretim elemanları ile ilişkiler | 21 | 15.10 |
| Barınma yerinin uygunsuzluğu | 17 | 12.23 |
| Yetersiz beslenme | 14 | 10.07 |
| Sağlık problemleri | 9 | 6.47 |
| Sınıf arkadaşları ile ilişkiler | 6 | 4.31 |
| Diğer | 11 | 7.91 |
| Cevapsız | 1 | 0.71 |
Türkiye'li arkadaslarıyla iliskileri % 74.09, Türk Dünyasından gelen diğer arkadaşlarıyla ilişkileri % 81.29 oranında iyi veya çok iyidir.
Türk Ocağı gençlik grubunun (Türkiye'li) kendilerine karşı tavırlarını % 83.45 oranında olumlu-yeterli bulunmaktadır. Ocağın çalışmaları % 76.96 oranında "çok iyi veya "yeterli" bulunmaktadır.
Diğer Türk asıllı öğrenciler hakkındaki düşünceleriniz nelerdir? Sorusuna % 86.32 oranında "seviyorum" veya " kardeşim gibi" cevabı verilmiştir.
Türk Dünyası hakkındaki düşünceleri, tablo 4'te özetlenmiştir.
Tablo 4. Türk Devlet ve toplulukları hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?
| | Sıklık | % |
| Hepsi kardeştir | 51 | 36.69 |
| Her devlet ayrıdır ve kendi başının çaresine bakmalıdır. | 2 | 1.43 |
| Hepsi birbirlerine yardımcı olmalıdır. | 92 | 66.18 |
| Fikrim yok | 6 | 4.31 |
| Toplam | 139 | 100 |
"Türk olmayan bir kişi ile evlenir misiniz?" sorusuna verilen cevaplar tablo 5'te özetlenmiştir.
Tablo 5. Türk olmayan bir kişi ile evlenir misiniz?
| | Sıklık | % |
| Evet | 12 | 8.63 |
| Karşımdaki kişiye bağlı | 24 | 17.26 |
| Milliyeti önemli değil (Önemli olan anlaşmamızdır). | 36 | 25.89 |
| Müslüman olması yeterlidir. | 30 | 21.58 |
| Türk olmayan kişi ile evlenmem | 31 | 22.30 |
| Cevapsız | 6 | 4.31 |
Bölüm II. Gruplara göre cevapların dağılımı Ülkelere göre sonuçlar:
Türkiye hakkındaki kanaati araştıran soruya "kararsızım" cevabı Moğolistanlılarda en sık (%50)tı. Kırım (% 36), Afganistan (% 28), Ahıska (% 14), Azerbeycan (% 11) kararsızların sıklığında sırada idiler. Birer Türkmenistanlı ve Kırgız öğrenci olumsuz cevap vermişlerdi.
Türk Dünyasından gelen diğer öğrenciler hakkındaki düşünceler genelde olumlu idi.Ancak Moğolistanlılarda (%14), Kırımlılarda (% 18), Azerbeycanlılarda (%5) düşük oranlarda "ilgilenmiyorum" cevabı bulundu.
Türk Devlet ve Topluluklarının kardeşlik ve dayanışma içinde olmaları kanaatinin baskınolmasına karşın; Türekmenistan ve Moğolistanlı öğrencilerde % 10 ve % 3 oranlarında "her devlet ayrıdır" görüşü belirlendi.
" Türk olmayan kişi ile evlenirmisiniz?" sorusuna verilen cevaplar tablo6'da özetlenmiştir.
Tablo 6. "Türk olmayanla evlenir misiniz ?" sorusuna ülkelere göre cevaplar
| Ülkesi | n | Evet | Karşımdaki kişiye bağlı | Önemli olan anlaşma | Müslüman olması yeterli | Türk olması şart |
| Afganistan | 7 | | 3 (%42,9) | 2 (%28,6) | 1 (%14,3) | 1 (%14,3) |
| Ahıska | 14 | | 3 (%21,4) | 1 (%7,1) | 3 (%21,4) | 7 (%50) |
| Azerbaycan | 17 | | 2 (%11,8) | 4 (%23,5) | 8 (%47,1) | 3 (%17,6) |
| Bulgaristan | 14 | 3 (%21,4) | 2 (%14,3) | 2 (%14,3) | 4 (%28,6) | 3 (%21,4) |
| Kırım | 11 | | 1 (%9,1) | | 2 (%18,2) | 8 (%72,7) |
| Moğolistan | 24 | | 5 (%20,8) | 19 (%79,2) | | |
| Türkmenistan | 10 | 3 (%30) | | 2 (%20) | 1 (%10) | 4 (%40) |
| Diğer ülkeler | 33 | 5 | 7 | 5 | 11 | 5 |
| Toplam | 130 | 11 (%8,5) | 23 (%17,7) | 35 (%26,9) | 30 (%23,1) | 31 (%23,8) |
Türkiye'li arkadaşları ile ilişkileri Moğolistan, Azerbeycan ve Bulgaristan'lı öğrencilerde (% 28-35 oranında "orta" veya "zayıf" bulundu.
Türk Dünyasından gelen öğrenciler arasında ise "orta" veya " zayıf cevabı Moğolistan, Azerbeycan ve Afganistan'lı öğrenciler arasında % 25-35 arasında değişiyordu.
Türkiye hakkındaki kanaati araştıran soruya "kararsızım" cevabı ilk geldikleri yıllarda yüksek (% 36); yıllar ilerledikçe daha düşük bulundu.
Türk Dünyasından gelen diğer öğrenciler hakkındaki olumsuz sayılabilecek ilişkileeri ilk yılda % 20 iken izleyen yıllarda%8-15 dolayında bulundu. 5-6 yıllık gurupta ki % 30 oranı dikkat çekici idi. Birbirlerine karşı duygularında yıllara bağlı dikkati çeker değişiklik bulunmadı.
Türk Devlet ve Topluluklarının kardeşlik ve dayanışma içinde olmaları kanaatinin baskındı. İlk yıl % 20'yi bulan "her devlet ayrıdır" veya "fikrim yok" cevapları, ilerleyen yıllarda % 2'ye kadar düşmüştü.
Evlenmek için "Türk olmasını şart" olarak beyan edenlerin oranı, ilk yılda 0 iken 1-4 yıllıklarda % 30-43; 5-7+ yıllıklarda % 14-21 bulundu. Bu değerlendirmede, ilk yıllarda milliyet ve dine verilen önceliğin az olmasına karşın; ilerleyen yıllarda din ve milliyet faktörleri ön plana çıkıyordu.
Kişisel burstan faydalanan öğrencilerde: Türk olmayanla evlenmeyeceğini bildirenlerin oranı 0 idi. Burs aldığı kaynağı açıklamayan 60 kişilik grupta ise bu oran % 28 bulundu.
Burs alan öğrencilerin % 25'i evlenmek için Türk olma şartını koyarken; bu oran burs almayanlarda % 11 bulundu.
Türk Devletlerinin "hepsinin ayrı" olduğunu düşünenlerin oranı resmi yurtlar için % 1.2, evler için % 14.2 idi.
Evlenmek için Türk olmasını şart görenleri oranının resmi yurt ve evler için birbirine yakın olmasına karşın; "Müslüman olması yeterlidir" cevabı % 38'e % 13 olarak evde kalanlar lehine idi.
Tartışma ve Yorum
Onaltı-yirmi yaş gurubunda iken yüksek öğretim amacı ile ülkemize gelen Türk Devlet ve Akraba topluluklarına mensup gençlerin ülkemizde yaşadıkları problemlerin yoğunluğu dikkat çekicidir. Türkiye lehçesi fazlaca bir sıkıntı çekmeyen bu gurubta, ekonomik sıkıntılar ön plana çıkmaktadır. Türkiye'ye sevgi ve ilgiyle gelen bu gençler, genelde olumlu etkilenmektedir.
Güncel rakamlarla resmi kanallardan sağlanan (MEB tarafından) 80-90 milyon TL düzeyindeki burslar yetersiz kalmaktadır. Özellikle Türkiye lehçesi ve sıla özlemi noktasında ciddi sıkıntıları olan gençlerin devre kayıpları durumunda burslarının kesilmeleri de ciddi bir rahatsızlık konusu olmaktadır.
Öğrencilerin % 75'i ailesinden katkı almamaktadır. Hayat şartlarının giderek arttığı ülkemizde bu rakam ancak beslenme ihtiyacını sağlamaktadır. Türk diyanet vakfı, İslam kalkınma bankası ve özel Kültür anlaşmaları ve değişim programları ise çok kısıtlı olup; anket çalışması yaptığımız öğrencilerimizden hiç birine katkı sağlamamışlardır.
Ekonomik zorluklar içindeki öğrencilere yapılan ek yardımlar değişik kişi ve vakıflardan sağlanan burslarla olmaktadır. Hayır sahibi kişilerin sağladığı bursların yanı sıra, değişik cemaat ve vakıfların dağıttıkları burslar dikkat çekicidir. Öte yandan söz konusu cemaat ve vakıfların sağladıkları ücretsiz konaklama imkanları da sosyal psikoloji noktasından önem kazanmaktadır. Çalışma gurubundaki öğrencilerden % 34'ü evlerde kalmakta olup; Bu evlerin tamamına yakını değişik cemaat ve vakıflara aittir. Kredi ve yurtlar kurumunun ücretsiz konaklama imkanına karşın; öğrencilerin evleri tercih etmeleri dikkat çekicidir.
Yarının Türk Dünyasında bilim adamı, bürokrat, siyasetçi ve yöneticiler olacak olan bu kadroların, milli şuur ve hazırlanma açısından özellikle üzerlerinde durulmalıdır. Acıdır ki: Yüksek öğretim programlarımızda yetersizlik söz konusudur. Uzun yıllar sosyalist idare altında kalmış topluluklarımızdan gelen gençlere milli şuurun verilmesi gerekir. Bu noktada yüksek öğretimimizde önemli bir eksilik söz konusudur. Bu eksiklik cemaat ve ümmet- esasıyla kapalı eğitim yapan gurublara avantaj sağlamaktadır.
Samsun Tük Ocakları Samsun şubesinde 3 yıldır yürütülen çalışmalarla başlangıçta biribirlerine tamamen yabancılık hissi taşıyan gençlerde kardeşlik duygusu yerleştirilmeye çalışılmıştır. (Denekler 1-2-3 yıllık grublar halindedir). Eğitim-öğrenim yılı süresince, haftada 2 saati bulan çalışmalar, başlangıçta son derece yetersiz olan kardeşlik duygularının % 95'lere kadar ulaşmasını sağlamıştır.
Buna rağmen, milli şuur noktasında hala ciddi yetersizlik bulunmaktadır. "Türk olmayan kişi ile evlenir misiniz?" sorusuna öğrencilerden ancak % 22'si hayır cevabını vermişlerdir. Bu oran yeni gelen öğrencilerde çok düşük iken, Türkiye'de geçen süre ile artış gösteriyordu. Aynı soruuya milliyet ve dinin önemli olmadığını belirtenlerin oranının % 52, "müslüman olması yeterlidir" cevabının % 21 olması dikkat çekicidir. Bu oranlardaki yükseklik, milliyeti reddeden sosyalist rejimin etkisinin günümüze kadar uzanması olarak yorumlanabilir. Evlenmek için "müslüman olması yeterlidir" cevabını verenlerin oranlarının evde kalanlarda yurtta kalanlara oranla 3 misli daha sık oluşu öğrencilerin bulundukları evlerdeki etki ile açıklanabilir.
Açıklamalar:
| *) | Türk Ocakları Samsun Şubesi Gençlik Kolu ve OMÜ Türk Dünyası Öğrenci Kulübünün ortak çalışmasıdır. Danışmanlar: Prof. Dr. Kenan Erzurumlu, Prof. Dr. Yüksel BEK |
| **) | Anket sonuçları özellik arzeden noktalarda bu yazıya alınmış ve değerlendirilmiştir. Geniş olarak http://www.kenanerzurumlu.com adresinden erişebilirsiniz. |
| ***) | 4 kişi 1 ve 2. cevapları; 2 kişi 2 ve 3. cevapları birlikte işaretlemişlerdir. |
| ****) | Birden fazla seçenek işaretlenebilmiştir. |
Bu sayfa 11/06/2003 tarihinden itibaren 1084 kere ziyaret edilmiştir.
|